Słownik

Pojęcia, które pojawiają się w kalkulatorach i na paskach wypłat, wyjaśnione jednym akapitem.

Autorskie koszty 50%

Podwyższone koszty uzyskania przychodu 50% dla twórcy, który przenosi lub udziela licencji na prawa autorskie.

Zamiast zwykłych 20% kosztów odliczasz 50% przychodu z praw autorskich, np. z umowy o dzieło, zlecenia albo części pensji programisty. Roczny limit tych kosztów to 120 000 zł w 2026 r., czyli tyle, ile wynosi pierwszy próg skali. Jeśli projekt reformy UD458 wejdzie w życie, limit w 2027 r. wzrośnie do 130 000 zł. Podstawa prawna: art. 22 ust. 9 pkt 3 i ust. 9a ustawy o PIT.

Kalkulator umowy o dziełoUmowa o dzieło i 50% kosztów zobacz: KUP (koszty uzyskania przychodu)zobacz: Próg podatkowyzobacz: Skala podatkowa

B2B

Potoczna nazwa współpracy, w której zamiast etatu prowadzisz JDG i wystawiasz faktury firmie, dla której pracujesz.

Prawnie B2B to zwykła jednoosobowa działalność gospodarcza i umowa między dwoma przedsiębiorcami. Sam płacisz składki ZUS, składkę zdrowotną i zaliczki na PIT, a podatek wybierasz spośród skali, liniowego i ryczałtu. Jeśli świadczysz usługi dla obecnego lub byłego pracodawcy w tym samym zakresie co na etacie w tym lub poprzednim roku, tracisz prawo do liniowego (art. 9a ust. 3 ustawy o PIT), ryczałtu (art. 8 ust. 2 ustawy o ryczałcie) oraz do ulgi na start.

Kalkulator B2BB2B czy umowa o pracęB2B u byłego pracodawcy zobacz: JDGzobacz: Podatek liniowyzobacz: Ryczałt od przychodów ewidencjonowanychzobacz: Ulga na start

Biała lista podatników VAT

Publiczny wykaz Szefa KAS z podatnikami VAT i ich zgłoszonymi rachunkami bankowymi.

Przed zapłatą faktury od czynnego podatnika VAT sprawdzasz, czy numer konta jest w wykazie. Jeśli przy transakcji powyżej 15 000 zł zapłacisz na rachunek spoza listy, nie zaliczysz tego wydatku do kosztów uzyskania przychodu (art. 22p ustawy o PIT). Wykaz prowadzi się na podstawie art. 96b ustawy o VAT.

zobacz: Split payment (MPP)zobacz: KUP (koszty uzyskania przychodu)zobacz: VAT należny / naliczony

CEIDG

Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej, rejestr jednoosobowych firm i spółek cywilnych.

Przez wniosek CEIDG-1 zakładasz, zawieszasz i zamykasz JDG, zmieniasz PKD i formę opodatkowania oraz zgłaszasz się do ZUS. Wpis jest bezpłatny, a dane z wniosku trafiają do urzędu skarbowego, GUS i ZUS. Oświadczenie o zmianie formy opodatkowania na kolejny rok złożysz tu do 20 lutego, w 2027 r. do 22 lutego, bo 20 lutego to sobota.

Jak założyć JDGZmiana formy opodatkowania zobacz: JDGzobacz: PKDzobacz: NIPzobacz: REGON

DAC7

Unijna dyrektywa, na podstawie której platformy sprzedażowe raportują fiskusowi dane i przychody sprzedawców.

Operatorzy platform, np. serwisów aukcyjnych, ogłoszeniowych i najmu krótkoterminowego, raz w roku przekazują Szefowi KAS informacje o sprzedawcach. Raport obejmuje sprzedaż towarów, usługi osobiste i najem, a sprzedawcy towarów z niewielką liczbą transakcji są z niego wyłączeni. Raport nie tworzy nowego podatku, ale ułatwia urzędowi porównanie przychodów z Twoim zeznaniem. W Polsce DAC7 wdraża ustawa o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami.

Działalność nierejestrowana zobacz: Działalność nierejestrowanazobacz: Przychód a dochód

Danina solidarnościowa

Dodatkowe 4% od nadwyżki dochodów ponad 1 000 000 zł rocznie.

Dotyczy osób, których dochody ze skali, liniowego, IP Box i kapitałów po odliczeniu składek przekroczyły 1 000 000 zł w roku. Za 2026 r. składasz deklarację DSF-1 i płacisz daninę do 30 kwietnia 2027 r. Projekt UD458 przewiduje stawkę 5%, pierwszy raz dla daniny płaconej do 2 maja 2028 r., jeśli ustawa wejdzie w życie. Podstawa prawna: art. 30h ustawy o PIT.

Danina solidarnościowa 5%Reforma podatkowa 2027 zobacz: Skala podatkowazobacz: Podatek liniowyzobacz: IP Box

Duży ZUS

Pełne składki społeczne przedsiębiorcy liczone od 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia.

W 2026 r. podstawa wynosi 5 652,00 zł, a składki społeczne z chorobową i Funduszem Pracy to 1 926,76 zł miesięcznie, bez składki zdrowotnej. Płacisz go po zakończeniu ulgi na start i preferencyjnych składek, chyba że kwalifikujesz się do Małego ZUS Plus. Na 2027 r. prognoza z projektu budżetu daje 2 052,15 zł, ostateczna kwota zależy od obwieszczenia z przeciętnym wynagrodzeniem. Podstawa prawna: art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Składki ZUS JDGZUS 2027 zobacz: Preferencyjne składki (mały ZUS)zobacz: Mały ZUS Pluszobacz: Przeciętne wynagrodzenie (prognozowane)zobacz: Podstawa wymiaru składek

Działalność nierejestrowana

Drobna działalność bez wpisu do CEIDG i bez składek ZUS, dopóki przychód w kwartale nie przekracza limitu.

Od 2026 r. limit liczy się kwartalnie: 225% płacy minimalnej, czyli 10 813,50 zł w kwartale 2026 r. i 11 137,50 zł w 2027 r. Nie skorzystasz z niej, jeśli w ostatnich 60 miesiącach prowadziłeś JDG. Przychód rozliczasz na skali w zeznaniu PIT-36, a po przekroczeniu limitu musisz zarejestrować firmę. Podstawa prawna: art. 5 ust. 1 Prawa przedsiębiorców.

Kalkulator działalności nierejestrowanejLimit kwartalny i zasady zobacz: JDGzobacz: Minimalne wynagrodzeniezobacz: PIT-36

FGŚP

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, z którego wypłaca się pensje, gdy pracodawca stanie się niewypłacalny.

Składkę 0,10% od wynagrodzenia płaci pracodawca, pracownik jej nie widzi na pasku. Przedsiębiorca nie płaci jej za siebie, tylko za zatrudnionych. Stawkę na 2026 r. ustala art. 27 ustawy budżetowej.

Ile kosztuje pracownik zobacz: Fundusz Pracyzobacz: ZUS DRA

Fundusz Pracy

Składka na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, łącznie 2,45% podstawy, płacona przez pracodawcę i przedsiębiorcę.

Od 2026 r. ustawa budżetowa dzieli ją na 1,0% Funduszu Pracy i 1,45% Funduszu Solidarnościowego. Na dużym ZUS przedsiębiorca płaci 138,47 zł miesięcznie w 2026 r. Nie płacisz jej, gdy podstawa jest niższa od płacy minimalnej (preferencyjne składki, niski Mały ZUS Plus), w uldze na start oraz po ukończeniu 55 lat (kobieta) lub 60 lat (mężczyzna). Podstawa prawna: art. 259 i 261 ustawy o rynku pracy.

Składki ZUS JDG zobacz: Duży ZUSzobacz: FGŚPzobacz: Preferencyjne składki (mały ZUS)

IP Box

Preferencyjna stawka 5% PIT od dochodu z wytworzonych przez siebie praw własności intelektualnej, np. programów komputerowych.

Najczęściej korzystają z niej programiści na JDG rozliczający się liniowo lub na skali. Musisz prowadzić odrębną ewidencję i powiązać dochód z konkretnym prawem, przy sporach pomaga interpretacja indywidualna KIS. Składka zdrowotna wynosi 4,9% dochodu, nie mniej niż 432,54 zł miesięcznie do stycznia 2027 r. Podstawa prawna: art. 30ca ustawy o PIT.

IP Box dla programistyKalkulator B2B zobacz: Podatek liniowyzobacz: JDGzobacz: Składka zdrowotna

JDG

Jednoosobowa działalność gospodarcza, czyli firma osoby fizycznej wpisana do CEIDG.

Odpowiadasz za zobowiązania firmy całym majątkiem, sam płacisz ZUS, składkę zdrowotną i zaliczki na PIT. Na start przysługuje 6 miesięcy ulgi na start i 24 miesiące preferencyjnych składek. Formę opodatkowania wybierasz spośród skali, liniowego i ryczałtu, a zmienić ją możesz do 20 lutego kolejnego roku. Podstawa prawna: Prawo przedsiębiorców.

Kalkulator B2BRyczałt, liniowy czy skalaJak założyć JDG zobacz: CEIDGzobacz: B2Bzobacz: Ulga na startzobacz: Skala podatkowazobacz: Podatek liniowyzobacz: Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

JPK_V7M / JPK_V7K

Plik z ewidencją VAT i deklaracją, który czynny podatnik VAT wysyła do urzędu skarbowego.

JPK_V7M składasz co miesiąc do 25. dnia następnego miesiąca. JPK_V7K wybierają mali podatnicy: ewidencję wysyłają co miesiąc, a deklarację i zapłatę VAT robią za kwartał. Termin przesuwa się, gdy 25. wypada w weekend lub święto, np. za listopad 2026 r. to 28 grudnia 2026 r. Podstawa prawna: art. 99 ustawy o VAT.

Kalkulator VATTerminy podatkowe zobacz: VAT należny / naliczonyzobacz: Zwolnienie podmiotowe z VATzobacz: KSeF

Karta podatkowa

Wygasająca forma podatku w stałej kwocie, ustalanej decyzją naczelnika urzędu skarbowego.

Mogą ją stosować tylko osoby, które płaciły ją 31 grudnia 2021 r. i od tego czasu z niej nie zrezygnowały ani nie straciły do niej prawa. Nowa firma nie może wybrać karty podatkowej. Przedsiębiorca na karcie podatkowej ze zwolnieniem z VAT nie skorzysta z Małego ZUS Plus. Podstawa prawna: art. 23 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym.

zobacz: Ryczałt od przychodów ewidencjonowanychzobacz: Mały ZUS Plus

KSeF

Krajowy System e-Faktur, przez który wystawia się i odbiera faktury ustrukturyzowane.

Odbieranie faktur w KSeF jest obowiązkowe dla wszystkich od 1 lutego 2026 r., a wystawianie dla większości firm od 1 kwietnia 2026 r. Do 31 grudnia 2026 r. możesz wystawiać faktury poza KSeF, jeśli sprzedaż na nich nie przekracza 10 000 zł miesięcznie. Od 1 stycznia 2027 r. ten wyjątek znika i zaczynają obowiązywać kary z art. 106ni ustawy o VAT. Podstawa prawna: ustawa o VAT w brzmieniu ustawy z 5 sierpnia 2025 r.

Czy muszę korzystać z KSeFKSeF od kiedyKary za KSeF zobacz: Numer KSeFzobacz: JPK_V7M / JPK_V7Kzobacz: Zwolnienie podmiotowe z VAT

KUP (koszty uzyskania przychodu)

Wydatki lub ryczałtowe kwoty odejmowane od przychodu, aby obliczyć dochód do opodatkowania.

Na etacie koszty są zryczałtowane: 250 zł miesięcznie (do 3 000 zł rocznie), a przy dojazdach z innej miejscowości 300 zł (do 3 600 zł). Na zleceniu i dziele to 20% przychodu, przy prawach autorskich 50%. W JDG na skali i liniowym odliczasz faktyczne wydatki związane z firmą, na ryczałcie kosztów nie ma. Podstawa prawna: art. 22 ustawy o PIT.

Kalkulator wynagrodzeńKalkulator umowy zlecenia zobacz: Przychód a dochódzobacz: Autorskie koszty 50%zobacz: Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Kwota wolna od podatku

Dochód, od którego na skali nie płacisz podatku: 30 000 zł rocznie.

Kwota wolna wynika z kwoty zmniejszającej podatek: 3 600 zł to 12% z 30 000 zł. Przysługuje tylko na skali podatkowej, nie ma jej na liniowym ani na ryczałcie. Projekt reformy na 2027 r. jej nie zmienia. Podstawa prawna: art. 27 ust. 1 ustawy o PIT.

Kalkulator wynagrodzeń zobacz: Kwota zmniejszająca podatekzobacz: Skala podatkowazobacz: PIT-2

Kwota zmniejszająca podatek

3 600 zł rocznie odejmowane od podatku obliczonego według skali.

Pracodawca uwzględnia ją co miesiąc, jeśli złożysz PIT-2: zaliczka spada o 300 zł (1/12 kwoty). Działa też po przekroczeniu progu 120 000 zł, bo jest odejmowana od całego podatku. Podstawa prawna: art. 27 ust. 1 i art. 31b ustawy o PIT.

PIT-2 u pracodawcy zobacz: Kwota wolna od podatkuzobacz: PIT-2zobacz: Próg podatkowy

Limit 30-krotności

Roczny limit podstawy składek emerytalnej i rentowej: trzydzieści prognozowanych przeciętnych wynagrodzeń.

W 2026 r. wynosi 282 600 zł. Po jego przekroczeniu pracownik przestaje płacić składkę emerytalną i rentową, więc pensja netto rośnie pod koniec roku. Chorobowa, wypadkowa, Fundusz Pracy i składka zdrowotna liczą się dalej. Na 2027 r. prognoza z projektu budżetu daje 300 990 zł. Podstawa prawna: art. 19 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Limit 30-krotności ZUSKalkulator wynagrodzeń zobacz: Przeciętne wynagrodzenie (prognozowane)zobacz: Podstawa wymiaru składekzobacz: Fundusz Pracy

Mały ZUS Plus

Składki społeczne przedsiębiorcy liczone od dochodu, jeśli przychód z poprzedniego roku nie przekroczył 120 000 zł.

Podstawa to połowa średniego miesięcznego dochodu, nie mniej niż 1 441,80 zł i nie więcej niż 5 652,00 zł w 2026 r. Możesz z niego korzystać przez 36 miesięcy w każdym okresie 60 miesięcy. Zgłoszenie na 2027 r. składasz do końca stycznia, czyli do 1 lutego 2027 r., bo 31 stycznia to niedziela. Podstawa prawna: art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Składki ZUS JDGMały ZUS Plus zobacz: Preferencyjne składki (mały ZUS)zobacz: Duży ZUSzobacz: Podstawa wymiaru składek

Minimalne wynagrodzenie

Najniższa pensja za pełny etat ustalana rozporządzeniem Rady Ministrów na każdy rok.

W 2026 r. wynosi 4 806 zł brutto (31,40 zł za godzinę), od 1 stycznia 2027 r. 4 950 zł (32,30 zł za godzinę). Od niej zależą preferencyjne składki, minimalna składka zdrowotna na skali i liniowym oraz limit działalności nierejestrowanej. Na etacie przy 4 806 zł brutto z PIT-2 dostajesz 3 605,85 zł netto.

Kalkulator wynagrodzeńPłaca minimalna 2027 netto zobacz: Preferencyjne składki (mały ZUS)zobacz: Składka zdrowotnazobacz: Działalność nierejestrowana

NIP

Numer identyfikacji podatkowej, którym przedsiębiorca posługuje się wobec urzędu skarbowego i na fakturach.

Przedsiębiorca dostaje NIP przy rejestracji w CEIDG. Osoba bez firmy rozlicza się numerem PESEL. NIP podajesz na fakturach, w JPK i w KSeF, a kontrahenta z VAT sprawdzisz po nim na białej liście.

zobacz: CEIDGzobacz: REGONzobacz: Biała lista podatników VAT

Numer KSeF

Unikalny numer, który system KSeF nadaje fakturze w chwili jej przyjęcia.

Numer KSeF potwierdza, że faktura trafiła do systemu. Datę jego nadania uważa się za datę otrzymania faktury przez nabywcę. Dotyczy każdego, kto wystawia lub odbiera faktury w KSeF, czyli od 2026 r. praktycznie wszystkich firm.

KSeF od kiedy zobacz: KSeFzobacz: JPK_V7M / JPK_V7K

Odwrotne obciążenie

Sposób rozliczenia VAT, w którym podatek nalicza nabywca, a nie sprzedawca.

W praktyce JDG spotyka je najczęściej przy imporcie usług, np. abonamentach i reklamie od firm z innych krajów UE. Nabywca wykazuje VAT należny i jednocześnie naliczony w JPK_V7, więc zwykle nic nie dopłaca. Sprzedawca wystawia fakturę bez VAT z adnotacją „odwrotne obciążenie”. Podstawa prawna: art. 17 ustawy o VAT.

Kalkulator VAT zobacz: VAT należny / naliczonyzobacz: JPK_V7M / JPK_V7K

PIT-11

Informacja od pracodawcy lub zleceniodawcy o przychodach, kosztach, składkach i zaliczkach z całego roku.

Płatnik wysyła ją do urzędu skarbowego do końca stycznia i Tobie do końca lutego. Za 2026 r. terminy wypadają w niedziele, więc przesuwają się na 1 lutego i 1 marca 2027 r. Z PIT-11 przepisujesz dane do PIT-37 albo PIT-36. Podstawa prawna: art. 39 i art. 42g ustawy o PIT.

Terminy podatkowe zobacz: PIT-37zobacz: PIT-36zobacz: Zaliczka na podatek

PIT-2

Oświadczenie dla pracodawcy, dzięki któremu co miesiąc zaliczka na PIT jest niższa o 300 zł.

Pracodawca odlicza wtedy 1/12 kwoty zmniejszającej podatek, czyli 300 zł miesięcznie. Przy dwóch lub trzech płatnikach możesz podzielić ulgę na 1/24 (150 zł) lub 1/36 (100 zł). Bez PIT-2 nadpłacisz zaliczki i odzyskasz je dopiero w zeznaniu rocznym. Podstawa prawna: art. 31b ustawy o PIT.

Kalkulator wynagrodzeńPIT-2 u pracodawcy zobacz: Kwota zmniejszająca podatekzobacz: Zaliczka na podatekzobacz: Kwota wolna od podatku

PIT-28

Roczne zeznanie dla osób na ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych.

Składa je ryczałtowiec prowadzący JDG. Za 2026 r. zeznanie złożysz od 15 lutego do 30 kwietnia 2027 r. Odliczasz w nim zapłacone składki społeczne i 50% zapłaconej składki zdrowotnej. Podstawa prawna: art. 21 ust. 2 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym.

Terminy podatkowe zobacz: Ryczałt od przychodów ewidencjonowanychzobacz: Składka zdrowotnazobacz: PIT-36

PIT-36

Roczne zeznanie na skali dla osób, które miały dochody bez płatnika, np. z JDG lub działalności nierejestrowanej.

Składasz je, gdy prowadzisz JDG na skali, masz dochody z zagranicy albo z działalności nierejestrowanej. Za 2026 r. termin to 15 lutego-30 kwietnia 2027 r. Dopłacasz w nim różnicę między podatkiem za rok a wpłaconymi zaliczkami. Pozwala na wspólne rozliczenie z małżonkiem. Podstawa prawna: art. 45 ust. 1 ustawy o PIT.

Terminy podatkowe zobacz: PIT-37zobacz: PIT-36Lzobacz: Skala podatkowa

PIT-36L

Roczne zeznanie dla przedsiębiorców na podatku liniowym 19%.

Składa je JDG rozliczająca się liniowo. Za 2026 r. termin to 15 lutego-30 kwietnia 2027 r. W zeznaniu odliczasz zapłaconą składkę zdrowotną do 14 100 zł za 2026 r. Wspólnego rozliczenia z małżonkiem tu nie ma. Podstawa prawna: art. 45 ust. 1a ustawy o PIT.

Terminy podatkowe zobacz: Podatek liniowyzobacz: PIT-36zobacz: Składka zdrowotna

PIT-37

Roczne zeznanie dla osób, które zarabiały tylko przez płatnika: na etacie, zleceniu, dziele.

Dane bierzesz z PIT-11 od pracodawców i zleceniodawców. Za 2026 r. złożysz je od 15 lutego do 30 kwietnia 2027 r., a usługa Twój e-PIT od 15 lutego daje gotowy projekt zeznania. Na PIT-37 możesz rozliczyć się z małżonkiem i odliczyć ulgi. Podstawa prawna: art. 45 i art. 45cd ustawy o PIT.

Kalkulator wynagrodzeńTerminy podatkowe zobacz: PIT-11zobacz: PIT-36zobacz: Skala podatkowa

PKD

Polska Klasyfikacja Działalności: kody opisujące, czym zajmuje się firma we wpisie do CEIDG.

Kody PKD wybierasz przy zakładaniu JDG i aktualizujesz w CEIDG. Obowiązuje klasyfikacja PKD 2025. PKD nie decyduje o stawce ryczałtu: tę ustala się według PKWiU 2015, więc ten sam kod PKD może oznaczać różne stawki.

Stawki ryczałtu według PKWiU zobacz: PKWiUzobacz: CEIDGzobacz: Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

PKWiU

Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług, według której ustala się stawkę ryczałtu dla konkretnej usługi.

Ustawa o ryczałcie odwołuje się do PKWiU 2015. Przykład: programowanie (ex 62.01.1) ma stawkę 12%, a usługi IT spoza tej listy zwykle 8,5%. Przy wątpliwościach co do symbolu i stawki możesz wystąpić o interpretację indywidualną KIS. Podstawa prawna: art. 12 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym.

Stawki ryczałtuRyczałt dla programisty zobacz: PKDzobacz: Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Podatek liniowy

Stała stawka 19% od dochodu z działalności gospodarczej, bez kwoty wolnej i bez progów.

Opłaca się przy wyższych dochodach, bo nie ma stawki 32%. Nie ma kwoty wolnej ani wspólnego rozliczenia z małżonkiem. Składka zdrowotna to 4,9% dochodu, a w 2026 r. możesz odliczyć zapłaconą zdrowotną do 14 100 zł. Nie wybierzesz liniowego, jeśli świadczysz te same usługi dla obecnego lub byłego pracodawcy. Podstawa prawna: art. 30c ustawy o PIT, zeznanie PIT-36L.

Ryczałt, liniowy czy skalaSkala czy liniowy zobacz: Skala podatkowazobacz: Ryczałt od przychodów ewidencjonowanychzobacz: PIT-36Lzobacz: B2B

Podstawa wymiaru składek

Kwota, od której liczy się składki ZUS procentowo.

Na etacie to wynagrodzenie brutto. Przedsiębiorca na dużym ZUS deklaruje co najmniej 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, czyli 5 652,00 zł w 2026 r. Na preferencyjnych składkach minimum to 30% płacy minimalnej: 1 441,80 zł w 2026 r. i 1 485,00 zł w 2027 r. Składkę zdrowotną w JDG liczy się od dochodu lub przychodu, nie od tej podstawy.

Składki ZUS JDG zobacz: Duży ZUSzobacz: Preferencyjne składki (mały ZUS)zobacz: Mały ZUS Pluszobacz: Limit 30-krotności

PPK

Pracownicze Plany Kapitałowe: dobrowolne oszczędzanie na emeryturę z wpłatami pracownika, pracodawcy i państwa.

Pracownik wpłaca 2% pensji, pracodawca 1,5%, obie strony mogą dobrowolnie dopłacić więcej. Wpłata pracodawcy jest przychodem pracownika, więc podnosi zaliczkę na PIT, ale nie składki ZUS. Z PPK możesz zrezygnować, składając deklarację u pracodawcy. Podstawa prawna: art. 26 i 27 ustawy o PPK.

Kalkulator wynagrodzeń zobacz: Zaliczka na podatekzobacz: Minimalne wynagrodzenie

Preferencyjne składki (mały ZUS)

Niższe składki społeczne przez 24 miesiące po uldze na start, liczone od 30% płacy minimalnej.

W 2026 r. płacisz 456,18 zł miesięcznie z chorobową (420,86 zł bez niej), w 2027 r. 469,85 zł. Funduszu Pracy nie płacisz, bo podstawa jest niższa od płacy minimalnej. Składka zdrowotna jest osobno. Nie skorzystasz, jeśli świadczysz usługi dla byłego pracodawcy. Podstawa prawna: art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Składki ZUS JDGSkładki ZUS 2026 zobacz: Ulga na startzobacz: Duży ZUSzobacz: Mały ZUS Plus

Próg podatkowy

Kwota dochodu, powyżej której na skali płacisz wyższą stawkę: 120 000 zł rocznie w 2026 r.

Do 120 000 zł dochodu stawka wynosi 12%, nadwyżkę opodatkowujesz 32%. Na etacie pracodawca zaczyna pobierać 32% od miesiąca, w którym przekroczysz próg. Projekt UD458 przewiduje od 2027 r. progi 130 000 zł (24%) i 150 000 zł (32%), jeśli ustawa wejdzie w życie. Podstawa prawna: art. 27 ust. 1 ustawy o PIT.

Nowa skala 2027Reforma podatkowa 2027 zobacz: Skala podatkowazobacz: Kwota zmniejszająca podatek

Przeciętne wynagrodzenie (prognozowane)

Prognoza przeciętnej pensji z ustawy budżetowej, od której liczy się duży ZUS i limit 30-krotności.

Na 2026 r. wynosi 9 420 zł, na 2027 r. projekt budżetu podaje 10 033 zł. Ostateczną kwotę na 2027 r. poznamy z obwieszczenia ministra, zwykle w listopadzie lub grudniu. To inna wielkość niż przeciętne wynagrodzenie z GUS za IV kwartał, od którego liczy się składkę zdrowotną na ryczałcie.

ZUS 2027 zobacz: Duży ZUSzobacz: Limit 30-krotnościzobacz: Składka zdrowotna

Przychód a dochód

Przychód to wszystko, co zarobiłeś, a dochód to przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu.

Na skali i liniowym podatek liczy się od dochodu, na ryczałcie od przychodu. Limity ustawowe mówią raz o jednym, raz o drugim: Mały ZUS Plus i ryczałt patrzą na przychód, danina solidarnościowa na dochód. Podstawa prawna: art. 9 i art. 11 ustawy o PIT.

Ryczałt, liniowy czy skala zobacz: KUP (koszty uzyskania przychodu)zobacz: Ryczałt od przychodów ewidencjonowanychzobacz: Mały ZUS Plus

REGON

Numer statystyczny firmy w rejestrze prowadzonym przez GUS.

Przedsiębiorca dostaje REGON automatycznie po rejestracji w CEIDG, bez osobnego wniosku. Używasz go głównie w kontaktach z bankami i w urzędowych formularzach.

zobacz: CEIDGzobacz: NIP

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Podatek od przychodu bez odliczania kosztów, ze stawką zależną od rodzaju działalności (od 2% do 17%).

Przykładowe stawki: 12% dla programowania, 15% dla doradztwa i reklamy, 8,5% dla pozostałych usług. Odliczasz zapłacone składki społeczne i 50% zdrowotnej. W 2026 r. ryczałt możesz stosować, jeśli przychód za 2025 r. nie przekroczył 8 517 200 zł. Projekt UD458 obniża limit do 250 000 euro przychodu (1 094 250 zł) od 2027 r., jeśli ustawa wejdzie w życie. Podstawa prawna: ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym, zeznanie PIT-28.

Ryczałt, liniowy czy skalaRyczałt 2027: limit 250 tys. euro zobacz: PKWiUzobacz: PIT-28zobacz: Podatek liniowyzobacz: Skala podatkowa

Skala podatkowa

Podstawowa forma PIT: 12% do 120 000 zł dochodu i 32% od nadwyżki, z kwotą wolną 30 000 zł.

Na skali rozliczają się pracownicy, zleceniobiorcy i przedsiębiorcy, którzy nie wybrali innej formy. Możesz rozliczyć się z małżonkiem i korzystać z ulg. W JDG składka zdrowotna to 9% dochodu i nie da się jej odliczyć. Projekt UD458 przewiduje od 2027 r. stawki 12%, 24% i 32% z progami 130 000 zł i 150 000 zł. Podstawa prawna: art. 27 ustawy o PIT.

Kalkulator wynagrodzeńRyczałt, liniowy czy skala zobacz: Próg podatkowyzobacz: Kwota wolna od podatkuzobacz: Podatek liniowyzobacz: Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Składka zdrowotna

Składka na NFZ, której wysokość w JDG zależy od formy opodatkowania i dochodu lub przychodu.

Na skali płacisz 9% dochodu, na liniowym i IP Box 4,9%, z minimum 432,54 zł miesięcznie do stycznia 2027 r. i 445,50 zł od lutego 2027 r. Na ryczałcie w 2026 r. to 498,35 zł, 830,58 zł albo 1 495,04 zł miesięcznie, zależnie od przychodu pomniejszonego o składki społeczne (progi 60 000 zł i 300 000 zł). Rok rozliczasz w DRA za kwiecień, za 2026 r. do 20 maja 2027 r. Na etacie składka to 9% pensji po odjęciu składek społecznych. Podstawa prawna: art. 79-81 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej.

Kalkulator składki zdrowotnejSkładka zdrowotna 2026Roczne rozliczenie zdrowotnej zobacz: ZUS DRAzobacz: Podatek liniowyzobacz: Ryczałt od przychodów ewidencjonowanychzobacz: Skala podatkowa

Split payment (MPP)

Mechanizm podzielonej płatności: kwotę VAT z faktury płacisz na osobny rachunek VAT sprzedawcy.

MPP jest obowiązkowy, gdy faktura dotyczy towarów lub usług z załącznika nr 15 do ustawy o VAT i jej kwota brutto przekracza 15 000 zł. Taka faktura musi mieć adnotację „mechanizm podzielonej płatności”. Zapłata z pominięciem MPP wyklucza wydatek z kosztów (art. 22p ustawy o PIT). Podstawa prawna: art. 108a ustawy o VAT.

Kalkulator VAT zobacz: Biała lista podatników VATzobacz: VAT należny / naliczony

Ulga dla młodych

Zwolnienie z PIT przychodów z etatu i zlecenia do 85 528 zł rocznie, do dnia 26. urodzin.

Obejmuje umowę o pracę, umowę zlecenia, praktyki absolwenckie i zasiłek macierzyński. Nie obejmuje JDG ani umowy o dzieło. Składki ZUS i składkę zdrowotną płacisz normalnie, chyba że jesteś studentem na zleceniu. Limit 85 528 zł jest wspólny z ulgą na powrót, dla rodzin 4+ i dla pracujących seniorów. Podstawa prawna: art. 21 ust. 1 pkt 148 ustawy o PIT.

Kalkulator umowy zleceniaUlga dla młodychZlecenie dla studenta zobacz: Skala podatkowazobacz: Zaliczka na podatek

Ulga na start

Pierwsze 6 miesięcy JDG bez składek społecznych, płacisz tylko składkę zdrowotną.

Przysługuje przy pierwszej firmie albo po co najmniej 60 miesiącach przerwy. Nie skorzystasz, gdy świadczysz usługi dla byłego pracodawcy. Po 6 miesiącach przechodzisz na preferencyjne składki na 24 miesiące. W tym czasie nie masz ubezpieczenia chorobowego ani nie odkładasz na emeryturę. Podstawa prawna: art. 18 Prawa przedsiębiorców.

Składki ZUS JDGUlga na start zobacz: Preferencyjne składki (mały ZUS)zobacz: JDGzobacz: Składka zdrowotna

VAT należny / naliczony

VAT należny wykazujesz od własnej sprzedaży, VAT naliczony odliczasz z faktur zakupowych.

Do urzędu płacisz różnicę między VAT należnym a naliczonym, w JPK_V7 do 25. dnia następnego miesiąca. Podstawowa stawka to 23%, obniżone 8%, 5% i 0%. Jeśli naliczony jest wyższy, możesz przenieść nadwyżkę na kolejny okres albo wnioskować o zwrot. Podstawa prawna: art. 41 i art. 86 ustawy o VAT.

Kalkulator VATJak obliczyć VAT od brutto zobacz: JPK_V7M / JPK_V7Kzobacz: Zwolnienie podmiotowe z VATzobacz: Odwrotne obciążenie

Zaliczka na podatek

Część rocznego PIT płacona w trakcie roku, co miesiąc lub co kwartał.

Za pracownika i zleceniobiorcę zaliczkę pobiera i wpłaca płatnik. Przedsiębiorca wpłaca ją sam do 20. dnia następnego miesiąca. Zaliczkę za grudzień (albo za IV kwartał) płacisz do 20 stycznia następnego roku, na skali, liniowym i ryczałcie. Za grudzień 2026 r. to 20 stycznia 2027 r. Podstawa prawna: art. 44 ustawy o PIT, art. 21 ustawy o zryczałtowanym podatku.

Terminy podatkoweKalkulator B2B zobacz: PIT-2zobacz: PIT-11zobacz: JDG

Zbieg tytułów do ubezpieczeń

Sytuacja, w której masz kilka źródeł, z których należą się składki ZUS, np. etat i zlecenie.

Jeśli na etacie u innego pracodawcy zarabiasz co najmniej płacę minimalną (4 806 zł w 2026 r.), ze zlecenia lub JDG płacisz obowiązkowo tylko składkę zdrowotną. Zlecenie u własnego pracodawcy oskładkowuje się jak etat. Podstawa prawna: art. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Kalkulator umowy zleceniaZlecenie czy dzieło zobacz: Minimalne wynagrodzeniezobacz: Składka zdrowotnazobacz: Podstawa wymiaru składek

ZUS DRA

Miesięczna deklaracja rozliczeniowa, w której płatnik wykazuje należne składki ZUS i składkę zdrowotną.

Przedsiębiorca składa ją co miesiąc, także bez pracowników, i płaci składki do 20. dnia następnego miesiąca. W DRA za kwiecień rozliczasz roczną składkę zdrowotną, za 2026 r. do 20 maja 2027 r. Gdy 20. wypada w weekend lub święto, termin przesuwa się na kolejny dzień roboczy. Podstawa prawna: art. 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Terminy podatkoweSkładki ZUS JDG zobacz: Składka zdrowotnazobacz: Duży ZUSzobacz: ZUS RUD

ZUS RUD

Informacja dla ZUS o zawarciu umowy o dzieło, składana w ciągu 7 dni od podpisania umowy.

Składa ją firma lub osoba zamawiająca dzieło, jeśli wykonawca nie jest jej pracownikiem. RUD nie oznacza składek: umowa o dzieło z osobą spoza firmy nie podlega ZUS. Podstawa prawna: art. 36 ust. 17 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Kalkulator umowy o dzieło zobacz: ZUS DRAzobacz: Autorskie koszty 50%

Zwolnienie podmiotowe z VAT

Prawo do niedoliczania VAT, dopóki sprzedaż w roku nie przekroczy 240 000 zł.

Limit 240 000 zł obowiązuje od 1 stycznia 2026 r. i dotyczy sprzedaży z poprzedniego i bieżącego roku. Niektóre czynności, np. wybrane usługi doradcze, wykluczają zwolnienie niezależnie od obrotu. Zwolniony nie składa JPK_V7, ale od 2026 r. też wystawia i odbiera faktury w KSeF. Podstawa prawna: art. 113 ustawy o VAT.

Kalkulator VATZwolnienie z VAT 240 tys. zobacz: VAT należny / naliczonyzobacz: KSeFzobacz: JPK_V7M / JPK_V7K